Trên các hội nhóm người dùng ô tô điện, không khó để bắt gặp những thắc mắc như: “Vì sao xe công bố di chuyển được hơn 400 km nhưng thực tế chỉ đạt hơn 300 km?” hoặc “Pin xe có vấn đề khi quãng đường di chuyển thấp hơn thông số của hãng?”.
Sự chênh lệch này khiến không ít chủ xe bất ngờ, thậm chí thất vọng sau khi sử dụng một thời gian. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, nguyên nhân không nằm ở chất lượng pin hay nhà sản xuất đưa ra thông tin sai lệch, mà bắt nguồn từ cách người dùng hiểu và sử dụng xe.
Phạm vi di chuyển của ô tô điện thường được xác định theo các chu trình thử nghiệm như NEDC, WLTP, CLTC hoặc EPA. Mỗi phương pháp có quy trình, tốc độ, nhiệt độ, thời gian dừng, tăng tốc và tỷ lệ vận hành trong đô thị, đường trường khác nhau. Vì vậy, cùng một mẫu xe có thể xuất hiện những con số phạm vi hoạt động khác nhau, tùy theo tiêu chuẩn sử dụng.
Các phép thử này thường được tiến hành trong môi trường có kiểm soát, nhằm tạo ra kết quả có khả năng lặp lại, qua đó giúp cơ quan quản lý và khách hàng so sánh hiệu quả giữa các mẫu xe. Do đó, những con số như vậy không thể tái hiện toàn bộ điều kiện giao thông, thời tiết và thói quen sử dụng của từng người dùng thực tế.
Xe điện được công bố có phạm vi 400 km không đồng nghĩa với người dùng chắc chắn lái xe di chuyển được 400 km sau mỗi lần sạc đầy. Con số này nên được xem là mốc tham khảo trong điều kiện thử nghiệm tương ứng.
Một sai lầm khá phổ biến là người mua chỉ nhìn vào số kilomet được quảng bá mà không kiểm tra xe được thử theo chu trình nào. Việc lấy phạm vi hoạt động theo một tiêu chuẩn có điều kiện vận hành nhẹ hơn để so trực tiếp với mẫu xe sử dụng tiêu chuẩn khắt khe hơn có thể dẫn đến đánh giá thiếu chính xác.
Phạm vi hoạt động thực tế của xe điện phụ thuộc trực tiếp vào lượng điện tiêu thụ trên mỗi kilomet. Chỉ cần điều kiện vận hành thay đổi, số kilomet xe có thể đi được cũng thay đổi theo.
Khác với ô tô dùng động cơ đốt trong (xe xăng, dầu), xe điện thường phát huy hiệu quả tốt khi di chuyển trong đô thị. Việc giảm tốc và phanh thường xuyên giúp hệ thống thu hồi một phần động năng, chuyển thành điện năng nạp lại cho pin.
Trong khi đó, khi chạy trên cao tốc, xe phải duy trì tốc độ cao trong thời gian dài và liên tục tạo ra lực cản không khí lớn. Người lái càng chạy nhanh, mức tiêu thụ điện càng tăng, khiến phạm vi hoạt động giảm rõ rệt so với lúc đi trong phố.
Thói quen tăng tốc nhanh, liên tục thay đổi tốc độ cũng làm xe tiêu hao nhiều năng lượng hơn. Bên cạnh đó, số người trên xe, hành lý, địa hình dốc, ngược gió, mặt đường, áp suất lốp và kích thước bánh xe… đều có thể ảnh hưởng đến hiệu suất vận hành.
Điều hòa cũng là một nguồn tiêu thụ điện đáng kể, nhất là khi xe phải làm mát khoang cabin dưới trời nắng nóng trong thời gian dài. Một số nghiên cứu cho thấy, nhiệt độ môi trường, tình trạng giao thông và thời gian vận hành hệ thống điều hòa có thể khiến mức tiêu thụ thực tế chênh đáng kể so với số liệu tiêu chuẩn.
Hệ thống thường tính toán dựa trên mức pin, lịch sử tiêu thụ và điều kiện vận hành gần nhất. Sau một quãng đường chạy nhanh hoặc dùng điều hòa nhiều, số kilomet dự báo có thể giảm nhanh. Ngược lại, khi xe quay lại môi trường đô thị và được vận hành nhẹ nhàng, con số này có thể thay đổi theo hướng gia tăng.
Chẳng hạn, một mẫu xe được công bố đi được 400 km mỗi lần sạc và người lái luôn mang tâm lý phải chạy gần đủ quãng đường kể trên mới tìm trạm sạc. Cách tính này bỏ qua hàng loạt biến số như tốc độ, điều hòa, tải trọng, địa hình, tình trạng giao thông…
Thay vì dựa hoàn toàn vào số liệu của nhà sản xuất, chủ xe nên theo dõi mức tiêu thụ điện thực tế, thường được hiển thị dưới dạng kWh/100 km. Sau một thời gian sử dụng, tài xế có thể xác định tương đối chính xác mức tiêu hao điện năng của phương tiện khi đi trong phố, cao tốc hoặc chở đủ tải.
Khi lên kế hoạch cho hành trình dài, người dùng cũng nên duy trì lượng pin dự phòng thay vì cố khai thác đến giới hạn của xe. Điểm sạc nên được lựa chọn trước, đồng thời có thêm phương án thay thế nếu trạm sạc dự kiến không thể sử dụng.
Phạm vi hoạt động do nhà sản xuất công bố vẫn là thông tin quan trọng, nhưng giá trị chính của nó nằm ở việc tham khảo và so sánh. Sai lầm của nhiều người dùng xe điện là biến một kết quả thử nghiệm trong điều kiện lý tưởng thành cam kết, rồi thất vọng khi điều kiện vận hành thực tế không giống như trên đường thử nghiệm.
