Từ ngày 1-7, Hà Nội bắt đầu triển khai thí điểm vùng phát thải thấp (Low Emission Zone – LEZ) tại 9 phường thuộc khu vực vành đai 1. Thông tin này làm dấy lên lo ngại: xe máy chạy xăng sẽ bị loại khỏi trung tâm, buộc người dân phải chuyển sang xe điện nếu muốn tiếp tục di chuyển. Tuy nhiên cách hiểu này chưa phản ánh đúng bản chất của chính sách.
Điểm cốt lõi của vùng phát thải thấp không nằm ở việc phân biệt xe xăng hay xe điện, mà ở việc đánh giá lượng khí thải tạo ra. Nói cách khác, chính sách này không chọn loại xe, mà chọn mức phát thải.
Trong giai đoạn đầu, nhóm chịu tác động rõ nhất là xe máy chạy xăng phục vụ kinh doanh như xe công nghệ, giao hàng. Đây là nhóm có tần suất hoạt động cao, phát thải lớn nên bị siết chặt ngay từ khi thí điểm.
Với xe cá nhân, cách tiếp cận thận trọng hơn. Thay vì cấm hoàn toàn, việc lưu thông được điều chỉnh theo điều kiện cụ thể như khung giờ, phạm vi hoạt động và đặc biệt là tiêu chuẩn khí thải. Điều này đồng nghĩa, xe máy xăng không bị loại khỏi khu vực thí điểm, mà chỉ những xe không đạt chuẩn mới bị hạn chế.
Từ góc độ người dùng, câu hỏi quan trọng lúc này không phải là có nên chuyển sang xe điện ngay hay không, mà là chiếc xe đang sử dụng có đáp ứng tiêu chuẩn khí thải hay không.
Theo lộ trình, việc kiểm định khí thải với xe máy dự kiến bắt đầu từ tháng 7-2027. Với các xe đang lưu hành, người dùng có thể bảo dưỡng định kỳ để đáp ứng yêu cầu và tiếp tục sử dụng trong phạm vi cho phép.
Hơn nữa, vào ngày 13-4, Bộ Xây dựng vừa có phương án đề xuất xe máy dưới 5 năm (60 tháng) từ khi sản xuất, chủ xe đi kiểm định lần đầu không cần đưa xe đến cơ sở đăng kiểm.
Cơ sở đăng kiểm chỉ cần căn cứ kết quả chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường trong sản xuất, lắp ráp hoặc nhập khẩu, thực hiện cấp giấy chứng nhận kiểm định khí thải và chủ xe không phải mang xe đến cơ sở đăng kiểm.
Mặt khác, chính sách cũng được triển khai theo từng bước. Giai đoạn từ năm 2026 chủ yếu mang tính thử nghiệm trong phạm vi hẹp, kết hợp lắp đặt hệ thống camera để nhận diện và kiểm soát xe.
Từ năm 2027 – 2032, các tiêu chuẩn mới bắt đầu được siết chặt hơn, hướng đến loại bỏ dần những xe phát thải cao như xe dưới chuẩn Euro 2 hoặc ô tô dưới Euro 4. Sau mốc này, tiêu chuẩn tiếp tục nâng lên và phạm vi áp dụng được mở rộng.
Đáng chú ý, nhiều mẫu xe máy xăng trên thị trường hiện nay đã đạt chuẩn khí thải từ Euro 3 trở lên, đủ điều kiện đáp ứng các quy định trong giai đoạn hiện tại và trung hạn. Đơn cử như các mẫu xe của Honda đang lưu hành trên thị trường đều đáp ứng mức tiêu chuẩn này. Điều đó đồng nghĩa, với một chiếc xe còn mới, được bảo dưỡng đầy đủ, người dùng hoàn toàn có thể tiếp tục sử dụng mà không gặp rào cản từ chính sách.
Từ thực tế này, trong thời gian tới, người dùng cần đánh giá đúng tình trạng xe. Nếu xe đã cũ, khó đạt tiêu chuẩn trong tương lai, nên cân nhắc thay thế. Và phương án thay thế cũng không chỉ giới hạn ở xe điện, mà có thể là một mẫu xe xăng mới, đáp ứng tiêu chuẩn khí thải cao hơn, phù hợp với lộ trình quản lý.
Nói cách khác, vùng phát thải thấp không đặt người dân vào thế buộc phải thay đổi ngay lập tức, mà tạo ra một ngưỡng tiêu chuẩn để xe dần thích nghi. Hiểu đúng điều này sẽ giúp tránh những quyết định vội vàng, đồng thời giúp người dùng chủ động hơn trong kế hoạch sử dụng xe cá nhân trong những năm tới.
